Preek – laatste keer

ZONDAG 20 NOVEMBER 2022 9.30 UUR OUDWOUDE
GEDACHTENISDIENST

De dienst is te volgen via: https://www.kerkomroep.nl/#/kerken/11138

Thema: ‘De herinnering blijft’

Lezingen uit de bijbel: Genesis 35: 6-20 en Openbaring 21: 1-4

Beste jongeren en ouderen,

samen gemeente van Jezus Christus,

Vandaag, in deze dienst, denken we aan de mensen die zijn overleden en aan wie we veel herinneringen hebben.

Ze zijn niet meer in ons midden, maar ze leven voort in ons hart.

Vooral degenen die het dichtst bij hen stonden voelen het sterkst het gemis en de lege plaats.

Er is een lege stoel gekomen.
Het is de stoel waarop degene gewend was te zitten, die we nu missen.
De vaste plek aan de eettafel, de geliefde plek waar hij of zij altijd zat.

Ieder van ons zal daar zo zijn of haar eigen beeld bij hebben.
Soms is ook de kamer of het huis leeg.

De lege stoel, als een beeld, een symbool, van de lege plaats.

In je huis, in je leven, de stilte, het gemis.

In een ander opzicht is de lege stoel ook een symbool.

Bij het volk Israël is het gebruikelijk om bij bijzondere gebeurtenissen tenminste één stoel bewust onbezet te laten.

Volgens het Joodse geloof moet je altijd een stoel overlaten voor de profeet Elia die zomaar komen kan, voor de mens die zomaar langs kan komen om zich in de kring te voegen, voor de vreemdeling, de mens die soms zomaar onverwacht aanschuift, een beroep doet op onze gastvrijheid.

Een opengebleven zitplaats voor wie je verwacht, soms zonder het te weten.

Die lege stoel heeft op die manier ook een religieuze betekenis, een spirituele betekenis.
Want de lege stoel van Elia wordt een teken van verwachting, van hoop, van uitzien naar iets nieuws, een nieuw begin, ook uitzien naar God.

De vraag is nu, kan die lege stoel, die zo pijnlijk stil in onze huiskamer staat, kan het gemis dat wij voelen, het verdriet – ook een symbool worden van verwachting.

Of is dat te veel gevraagd?
Het overlijden van een dierbare, man, vrouw, vader, moeder, kind, broer of zus, vriend of vriendin, pake of beppe slaat een gat in ons leven.

Dat is natuurlijk voor iedereen anders en afhankelijk van persoonlijke omstandigheden..
Ieder gemis heeft zijn eigen gewicht.
Hoe dan ook, er is een gat in je leven gekomen. De pijnlijke leegte zwijgt je tegemoet.

Het is belangrijk dat daar ruimte voor is, dat je je verdriet kunt uiten en het kunt delen met anderen.

Maar het is niet de bedoeling om je op te sluiten in het verdriet, ons te verliezen in het verleden, want het leven gaat door.
Hoe pak je de draad weer op?
Ook hier geldt dat ieder daar heel verschillend mee omgaat.

Het kan soms helpen om maar gewoon in het klein te beginnen.

Met de dagelijkse dingen, de dagelijkse routine.
De lege stoel. Teken van gemis.

Maar, je kunt het ook gaan zien als teken van hoop, een spiritueel teken van verwachting, het verwachten van een nieuw begin.

Zo kan het gedenken vandaag een dubbel gevoel geven: het verdriet wordt weer heel sterk ervaren en tegelijk is het goed om de persoon die je mist te gedenken.

Straks zullen wij de namen noemen van hen die zijn overleden en voor hen persoonlijk een kaars aansteken.

Dat noemen van de naam is heel waardevol.

Want voor een ieder is de naam die je hebt gekregen heel belangrijk.

Daarmee wordt je gekend en geroepen door de mensen om je heen.

En als iemand, die veel voor je betekent, je naam noemt, dan doet je dat iets.

Vroeger was het gebruikelijk dat kinderen naar familieleden vernoemd werden.

Dat kan heel bijzonder zijn, als het een naam is van iemand aan wie je graag wilt denken.

Maar soms kan het ook wel eens lastig zijn voor een kind, als er bepaalde verwachtingen mee zijn verbonden.

Tegenwoordig kiezen ouders ook namen die zij mooi vinden.

Maar in beide gevallen is het zo dat de naam die wij dragen ons een gezicht geeft en herkenbaar maakt.

Daarom is het zo belangrijk dat wij vandaag de namen noemen van hen die overleden zijn.

En dat wij die namen ook na vandaag blijven noemen, want zo blijven ze in onze herinnering en leven ze voort.

Zoals zanger en cabaretier Bram Vermeulen zong in het lied Testament: ‘Dood ben ik pas, als jij me bent vergeten.’

Ook in de bijbel spelen namen een belangrijke rol.

De ouders in Israël kozen heel bewust de naam van hun kind.

Zij geloofden: de naam ontvouwt de kern van het leven.

De naam als belofte, opdracht en perspectief.

In het verhaal over Jakob spelen namen ook een belangrijke rol.

We horen hoe Jakob teruggaat naar Betel, wat betekent ‘huis, woonplaats van God’.

Jakob was daar al eerder geweest, toen hij op de vlucht was voor zijn broer Esau, omdat hij die had bedrogen.

Toen had Jakob in Betel een bijzondere Godservaring, in een droom zag hij een trap die tot in de hemel reikte en bovenaan die ladder stond God.

Die beloofde Jakob dat Hij, God, met hem mee zou gaan op zijn levensreis.

En dat had Jakob in zijn leven ook ervaren.

Hij had heel wat moeilijke momenten gehad, hij had ook veel strijd geleverd met zichzelf maar ook met God.

Zoals dat ook bij ons kan gebeuren, als we veel verdriet hebben om iemand die we heel erg missen.

Het is dan vaak een hele strijd om de moed niet te verliezen en het gemis een plaats te geven.

We kunnen dan wel eens twijfelen aan ons geloof, omdat God zo ver weg lijkt.

Maar net als Jakob kunnen we soms hopelijk ook ervaren dat Gods kracht en nabijheid ons draagt door het donker heen.

Ook in mensen die om ons heen staan.

Zo kan de plaats waar wij wonen en leven voor ons ook Betel, woonplaats van God worden.

Voor Jakob is Betel dus heel belangrijk, omdat hij daar Gods aanwezigheid heeft ervaren. Dit is zijn ‘thuis’.

Daarom bouwt hij daar nu een altaar voor God, dat is de plek waar God woont.

En zelf krijgt hij een nieuwe naam: hij heet niet meer Jakob, wat betekent ‘bedrieger’, maar zijn nieuwe naam is Israël, wat betekent ‘strijder met God’.

Want hij heeft gestreden met God, en daarin heeft hij ook ervaren dat God hem nabij was en hem heeft gezegend.

Hij is een ander mens geworden.

Maar ook in de bijbel liggen vreugde en verdriet dicht bij elkaar.

We horen hoe twee vrouwen sterven, eerst de voedster van Rebekka, de moeder van Jakob, en daarna Rachel, de vrouw van Jakob.

De voedster wordt begraven onder de Eik van geween.

Dit laat zien hoeveel verdriet het kan doen, als iemand die je lief is sterft.

Het is belangrijk dat er ook ruimte is voor dat verdriet, dat je het niet wegstopt, maar het kunt delen met anderen.

Want tranen zijn een teken van liefde.

Het sterven van Rachel is bijzonder tragisch, want ze sterft bij de geboorte van haar tweede zoon.

Leven en dood komen hier bij elkaar.

Dit is voor Jakob wel een vreemde manier van thuiskomen.

Het is voor hem allemaal heel dubbel: hij heeft verdriet omdat zijn liefste er niet meer is en hij kan blij zijn omdat er in het kind een nieuw begin zichtbaar wordt.

Ook nu spelen namen weer een belangrijke rol.

Net voordat Rachel sterft, noemt ze de naam van haar zoon: Ben-Oni, wat betekent: kind van mijn verdriet.

Zij ziet haar kind als bron van verdriet, eigenlijk als ongelukskind, de naam laat zien hoe Rachel zich voelt

Maar Jakob kiest voor een andere naam: Benjamin, wat betekent: Kind van mijn rechterhand.

En de rechterhand is de kant van het geluk.

Jakob wil zijn kind niet zien als ongelukskind, maar juist als gelukskind.

Als Rachel overleden is, wordt ze begraven langs de weg.

En op haar graf plaatst Jakob een gedenksteen.

Dat is een belangrijk en bijzonder gebaar.

Zo kennen ook wij tekens, herinneringen, waardoor we blijven denken aan iemand die overleden is.

Een gedenksteen op een graf, een urn met de as, of as die uitgestrooid wordt, voorwerpen die we gekregen hebben van degene die is overleden of symbolen die pasten bij de persoon die we missen.

Zo steken wij vandaag een kaars aan voor de overledenen die wij vandaag gedenken.

En er liggen ook gedenkstenen hier in de kerk met hun naam, om te laten zien dat we aan hen blijven denken.

Maar stenen hebben in de bijbel nog een diepere betekenis.

Nadat Jakob eerder die bijzondere droom had in Betel, had hij daar ook een steen neergezet, de steen die hij had gebruikt als hoofdsteun toen hij lag te slapen.

Die steen was toen het teken van de aanwezigheid van God en daarom had Jakob die steen gewijd door er olie over uit te gieten.

Nu doet hij hetzelfde: hij zet een steen rechtop en wijdt hem met olie, en daarnaast dus de gedenksteen voor Rachel.

Dit laat zien dat God nabij is en blijft, ook als iemand sterft.

Daarom leggen Joden ook stenen bij een graf.

God staat aan het begin van ons leven, als we geboren worden.

En hij gaat met ons meer op onze weg door het leven, over bergen en dalen.

Maar hij is er ook aan het einde, als we moeten sterven.

Hij houd ons vast door het donker van de dood heen.

In dat vertrouwen kunnen wij vandaag de mensen gedenken die zijn gestorven.

Zij leven nu in Gods licht, dat mogen we geloven.

Dat kan voor ons een troost zijn, als we iemand missen die veel voor ons betekende.

Wij kunnen kracht putten uit wat Johannes schrijft in zijn openbaring.

Met zijn woorden wil hij mensen in Klein-Azië moed inspreken die het moeilijk hebben, omdat ze door de Romeinen onderdrukt worden.

Als Johannes het heeft over de nieuwe hemel en de nieuwe aarde heeft hij het niet alleen over de toekomst, maar ook over het hier en nu.

God wil bij de mensen wonen en zal alle tranen van de ogen afwissen.

Zo heeft Jezus ook laten zien dat Gods liefde sterker is dan de dood.

Vanaf volgende week begint de adventstijd en gaan we op weg naar het feest van het licht, Kerst.

Gods liefde is sterker dan de dood.

Dat is ook voor ons belangrijk, nu we de mensen gedenken die zijn overleden.

We kunnen straks hun namen noemen in het geloof dat ze geborgen zijn in Gods liefde.

En wij mogen weten dat God er ook voor ons is, in het verdriet en in het gemis.

De mensen die wij missen kunnen voortleven in ons hart.

En nu al kunnen we ervaren dat er leven is door de dood heen.

Doordat we steun hebben aan elkaar en aan andere mensen in onze omgeving.

Het is dan belangrijk dat we openstaan voor de gevoelens van elkaar, in het bijzonder als we gemis ervaren.

Als je verdriet hebt, is het belangrijk dat iemand er voor je is die je de ruimte geeft.

Je voelt je dan uitgenodigd om eerlijk te vertellen hoe het met je is en wat je voelt.

Als we elkaar zo in alle openheid ontmoeten, kunnen we daarin Gods nabijheid ervaren.

Zo kan God de tranen van de ogen afwissen, als mensen, als wij elkaars tranen drogen.

Dan wordt zichtbaar dat Gods licht door het donker heen breekt.

In dat geloof kunnen we straks de namen noemen van hen die zijn gestorven en die we missen in onze kring.

Zij kunnen blijven voortleven in onze herinnering.

Want de herinnering blijft, de liefde dragen we mee in ons hart.

AMEN